بە زۆر جار دەستێوەردانی سەربازی یان فشاری سیاسیی دەرەکی بەو شێوەیە پیشان دەدرێت کە گوایە هەوڵێکە بۆ بڵاوکردنەوەی دیموکراسی یان ئازادکردنی گەلان لە دەسەڵاتی ڕژێمە دیکتاتۆرییەکان. بەڵام خوێندنەوەیەکی وردتر بۆ مێژووی سیاسیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بە تایبەتی لە حاڵەتی ئێراندا، پرسیارە گرنگەکان دەخاتە ڕوو سەبارەت بە ڕاستگۆیی ئەم ڕوایەتە.

لە ساڵی 1953دا سەرۆکی وەزیرانی ئێران، موحەممەد موسەدق، کە بە شێوەیەکی دیموکراتیک هەڵبژێردرابوو، بە هۆی کودەتایەک کە بە پشتگیریی ئەمریکا و بەریتانیا ئەنجام درا، لە دەسەڵات لاچوو، دوای ئەوەی بڕیاری نەتەوەیی کردنی نەوتی ئێرانی دا. ئەم ڕووداوە بوو بە خاڵی گۆڕانکارییەکی گرنگ لە مێژووی وڵاتەکەدا، چونکە شا بە پشتگیریی ڕۆژئاوا بۆ دەسەڵات گەڕایەوە، و ئەمەش وای کرد سیستەمێکی سەربەخۆ و توندوتیژ بۆ ماوەی چەندین دەیە بەمێنێتەوە. زۆرێک لە توێژەران باوەڕیان وایە ئەم دەستێوەردانە بووە هۆی لاوازکردنی ئەزموونی دیموکراسی لە ئێران و دروستبوونی بێباوەڕییەکی قوڵ لەنێوان ئێران و ڕۆژئاوادا.

لەو ڕوانگەیەوە، هەندێک چاودێر ڕەخنە دەگرن لەو ڕوایەتانەی کە دەستێوەردانە سەربازییەکان بەو شێوەیە ڕاست دەکەنەوە کە گوایە بۆ ئازادکردنی گەلانن. ئەزموونەکان لە چەند ناوچەیەکی جیهاندا پیشان دەدەن کە بەرژەوەندییە جیوپۆلیتیکی و ئابوورییەکان زۆرجار ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن لە دیاریکردنی سیاسەتەکانی دەوڵەتە گەورەکاندا.

ئێران، بە سەرچاوە سروشتییە گەورەکان، شوێنی جوگرافیایی ستراتیژی و دانیشتوانێکی زۆر کە ژمارەیان دەگاتە دەیان ملیۆن کەس، ئەو توانایانەی هەیە کە بتوانێت ببێتە هێزێکی هەرێمی یان تەنانەت جیهانیی کاریگەر، ئەگەر ئارامیی سیاسی و گەشەپێدانی ئابووریی فراوانی تێدا بەدەست بهێنرێت. بۆیە هەندێک لە شیکارکاران پێیان وایە ترازوی هێز لە هەرێم و جیهاندا لەوانەیە وای بکات زۆر لە لایەنەکان زۆر دڵخۆش نەبن بە دەرکەوتنی دەوڵەتێکی ئێرانی بەهێز و کاریگەر بەو شێوەیە.

لە کۆتاییدا، ئەم پرسیارە هێشتا هەڵواسراوە: ئایا سیاسەتە نێودەوڵەتییەکان بە ڕاستی بە هۆی بڵاوکردنەوەی ئازادی و دیموکراسی دەسازدرێن، یان بەرژەوەندییە ستراتیژییەکان فاکتەری سەرەکیی دیاریکەرن؟ وەڵامی ئەم پرسیارە پێویستی بە خوێندنەوەیەکی ڕەخنەیی بۆ مێژوو و تێگەیشتنێکی قوڵتر لە ئاڵۆزییەکانی سیاسەتی نێودەوڵەتی هەیە.